احكام شرعى جستجو نموديم شاهد آن بوديم كه همهء احكام از روى موازين علمى و فطرى در نهايت دقت تشريع گرديده است ، ناگزيريم كه « 1 » در موارد مجهول نيز اعتراف نمائيم كه آنها هم بر اساس دليل متقن و روشن پايه گذارى شده است . در مورد حكمت و فلسفه اين مقررات چيزى يقينى در علوم روز كشف نشده ، مگر در بعض از آن‌ها كه بدان اشاره مىنمائيم و تفصيل همهء آن‌ها موقوف است به اين كه بسا قرنها بگذرد و عقول خام قرن بيستم پخته شود و يك دسته اسرار جديدى براى بشر كشف و پرده‌هاى ديگرى از روى اسرار طبيعت و از چهره حقيقت برداشته شود . به علت كوچكى و بزرگى دلو ، بعضى از فقهاء تصريح دارند به اين كه همان دلو معمولى كه از آن آب چاه مىكشند ، ملاك است و بعضى احتمال داده‌اند به اين كه طبق اكثريت دلوهاى معمول در محل بر اساس عرف رعايت شود و اين احتمالات در موقعى معتبر است كه نصى در مسئله نباشد و الا اجتهاد در مقابل نص ارزشى ندارد . مرحوم « حاجى نورى » در مستدرك اندازه دلو را نقل كرده و چون بدون معارض است « 2 » بايد مورد قبول واقع شود در آن خبر ، اندازه دلو را چهل رطل عراقى تعيين كرده « 3 » كه متجاوز از دو من به وزن شاه است و معادل سيزده ليتر مىشود و به حسب مثقال صيرفى 2730 مثقال است . در علوم طبيعى ثابت شده كه در هر ليتر از آب ، ده ميليگرم اكسيژن محلول دارد و چون يك دلو سيزده ليتر آب دارد بنابراين ( 130 ) ميليگرم اكسيژن در هر دلوى از آب فراهم است . پس در چهل دلو ( 200 / 5 ) گرم

--> ( 1 ) . اگر چه در منطق ، غير قياس سنديت ممتد به ندارد و ليكن مبناى علوم طبيعى روى استقراء پايه گذارى شده است . ( 2 ) . مطهرات در اسلام ، ص 82 ( 3 ) . رطل عراقى شصت و هشت مثقال صيرفى و ربع مثقال است .